Bikwaphi Khumalo
Bikwaphi Khumalo (c. 1860s – 1939) bekalilunga lemndeni webukhosi bakaKhumalo eNingizimu Afrika futsi bekayiNkosikati lelibamba lebukhosi baseEmbhuleni kusukela nga-1922 kuya ku-1931, lapho indvodzana yakhe, iNkhosana James Maquba Dlamini, yabekwa njengeiNkosi yaseEmbhuleni.[1][2]
Bekayindvodzakati yaGogo LaMagadlela futsi wangena emtini webukhosi baseEmbhuleni njengencenye yetinhlelo tekulandzelana ebukhosini beNkhosi Mswati II.[3][4]
Umlandvo
[hlela | edit source]Bikwaphi bekayindvodzakati yemnakabo Gogo LaMagadlela lomncane, Ndebe Khumalo, waseMkhondo.[3] Labomake lababili bekaKhumalo bebavela eluhlwini lweNkhosi Mzilikazi KaMashobane futsi batfola tindzawo emtini webukhosi baseSwatini ngenhloso yekuchubekisa luhlanga lwebukhosi lwemaSwati.[3]
Umshado nebantfwana
[hlela | edit source]Ngemuva kwekushona kweNkhosi Mswati II nga-1868, iNdlu Yebukhosi baseSwatini yafuna umuntfu lobekangachubeka neluhlanga lwebukhosi eEmbhuleni, futsi Gogo LaMagadlela wancoma umtukulu wakhe, Bikwaphi, lowashada neNkhosana Ntjentje, indvodzana yeNkhosana Kufa, umnakaboNkhosi Mswati II.
Ngemuva kwekushona kweNkhosi Mswati II nga-1868, iNdlu Yebukhosi baseSwatini yafuna umuntfu lobekangachubeka neluhlanga lwebukhosi eEmbhuleni, futsi Gogo LaMagadlela wancoma indvodzakati yemnakabo, Bikwaphi, lowashada neNkhosana Ntjentje, indvodzana yeNkhosana Kufa, umnakaboNkhosi Mswati II.[3]
Kulomshado kwatalwa iNkhosana Sunduza, lobekahloswe kutsi abe yiiNkosi yaseMbhuleni. Kodvwa bobabili Ntjentje neNkhosana Sunduza bashona basesebancane, Sunduza washona nga-1918 ngesikhatsi sesifo semkhuhlane, washiya sikhala ebuholeni bemuti webukhosi baseEmbhuleni.[3]
Kute kulungiswe lenkinga yekulandzelana ebukhosini, iNkhosana Mgwevu, lenye yetindvodzana teNkhosana Kufa, yashadiswa naBikwaphi.[3] Baba nebantfwana labahlanu, lokufaka ekhatsi iNkhosana Maquba, iNkhosana Mazingela kanye neNkhosana Makinobho Amos. Njengoba Sunduza besekashonile, Maquba waba yiNkosi yaseEmbhuleni yekucala.[3]
Bikwaphi wasebenta njenge libamba laseEmbhuleni ngemuva kwekushona kwaLaMagadlela nga-1922, kwaze kwaba ngu-1931 lapho indvodzana yakhe, iNkhosana Maquba, ibekwa ngalokusemtsetfweni njengeNkosi yesigodlo saseMbhuleni. Bikwaphi washona nga-1939.[3]
Tinkhomba
[hlela | edit source]- ↑ Myburg, A.C. 1956. Die Stamme van die Distrik Carolina. Pretoria: Staatsdrukker
- ↑ A Preliminary Survey of the Bantu Tribes of South Africa by N.J. van Warmelo. Pretoria: Government Printer, 1935
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). The History of Emaswati in South Africa. South Africa: Mbokodo Publishers. pp. 169–187. ISBN 9780620653848.
- ↑ Swazi Royal Genealogies and Clan Histories: Royal Index. EMANDULO: Swaziland Oral History Project. University of Cape Town. 2008. Retrieved 17 December 2025