Tinhlobo tebantfu labelaphoko
inyanga
[hlela | edit source]
Inyanga ngumuntfu lotfwasile lonelwati mayelana nekulapha futsi lokufundzele iminyaka letsite. inyanga ngumuntfu lowelapha ngekusebentisa sintfu. kutfwasa kwetinyanga akufanani ngoba letinye tikufundzela iminyaka lemitsatfu kuye etulu.[1] Inyanga letfwase iminyaka lemincane ayinalo lwati lolwanele mayelana nekwelapha kanye nekutjentiswa kwemitsi.[2]
lugedla
[hlela | edit source]lugedla ngumuntfu longakatfwasi lolaphako kodvwa alufani nenyanga. lugedla ngumuntfu longakaza atfwase kodvwa lokwatiko kwelapha ngemitsi yesitfu. lugedla ngumuntfu lokwatiso kumba imitsi alaphe kube angaketfwasi, kuyentaka umuntfu ahambe ayofundzela kwelapha bantfu kuleyinye tinynga abe angakatfwasi. Lokunye kuyenteka kwekutsi umuntfu ahambe netinyanga kuyogubha imitsi sikhatsi lesidze agcine sekawutsandza lomsebenti ngoba unemali lenyenti.[3]
kutsiwa tingedla tiphengula ngetidlela letinyati.Loku kubangwe ngulokutsi letingedla tiyakutfwalela. Tingedla tisebentisa tive kwelapha kanye nekuphengula. Lugedla lihluhile tikwenyanga ngoba aluvunuli timphahla letitsite njenge tangoma. tangoma tibonakala kalula ngetambatfo tato. Lomunye ukhandze kwekutsi ekhaya lapho ahlala khona kunetinyanga afundze kancane kancane imitsi. lugedla imvamisa lusebentisa imitsi lemibi lebulalako lefaka ekhatsi ematsambo ebantfu, emafutsa,titfo,tebantfu temtimba,titfo tetilwane kanye nalokunye lokunyanti. inyanga ayikusebentisi loku ngoba emadloti anganyamalala nangabe usebentisa titfo temuntfu.[4]
Balozi
[hlela | edit source]balozi luhlobo lolutsite lwetangoma lolusebentisa tigujane letikhulumako. Letigujane tiyakhuluma kantsi ngiso sangoma. lelivi leliphuma lapha kulesigujane linemsindvo losankhwela.kubangiso sangoma lesichazela labobantfu kutsi inkinga ngabe yini.[5]
kuyenteka kwekutsi nangabe kunemuntfu longapheli kahle balozi babese bayasho kutsi angaphila kanjani. loko kuchazwa ngiso sangoma kutsi lidloti lifuna kwentiweni kute logulako aphile. kuyenteka kwekutsi lendlu labataningisa kuya imnyama lapha ngekhatsi nicabange kwekutsi akunamuntfu kantsi kune lesangoma kutsiwe emvakwesikhashane nitawuva lesangoma sesikhuluma nalesigujane sibute kutsi lologulako ngabe utawuphila yini.[1]
Bahlahluli
[hlela | edit source]bahlahluli lolu luhlobo lwetangoma lolushaya umhlahlo. lolu luhlobo lolutsite lwetangoma lolunetincwadzi tokwenta lomsebenti futsi alwesabi nekusho kutsi lona logangako ngubani. Umhlahlo bawushaya nangebe kukhona bantfu noma umndeni lonukene.[6]
Bantfu abavelei baye emhlahlweni abatihambeli kudzingeka batfole imvume tikwesikhulu sendzawo. Labantfu lebanikene abahambi bodvwa sikhulu naso sikhipha bantfu lebatawuhamba nabo kute bangabulalani endleleni. Lokubanga bantfu baye emhlahlweni kutsi basuke sebanukene noma basuke sebasola lotsitse kutsi nguye lobacedzako. Lone letitamshaya ubonakala ngekutsi bamhhule enhloko, bamkhumule abengcunu. Lokunye labakwentaki bamgcobisa nelitiyela enhloko.[7]
Umngoma
[hlela | edit source]umngoma lidloti lelivuka emvakwemndzawe nabe emvakwekufemba selenta umsebenti walo. Umndzawe ubese ukhuluma timphahla tawo bese umngoma ugcoka tawo. Lapho babese bayalishayela kute kuvuke lidlot. Lapho bashaya tigubhu ngetishayo kanye nemagosha, lidloti lifuna letigubhu tigubhu tishaywe ngemandle kute litovuka futsi kudzibgeka bahlabele kakhulu.[2]
Uma kungenteka bangasheyi kahle lingabashaya bgisho nabgebsulane. kutsiwa licala ngekugidza bese liphengula logulako lapho lisuke ligidze liphatse lishoba kengongoni. Uma seligidza utalibona seligucile ngaleso sikhatsi umlomo uyavevtela kwengatsi.[3]
IMITFIMBO YELWATI
[hlela | edit source]- 1 2 https://www.sciencedirect.com/topics/psychology/traditional-healer
- 1 2 Campbell, Susan Schuster (1998). Called to Heal. Halfway House: Zebra Press. ISBN 978-1-86872-240-2.
- 1 2 https://sahistory.org.za/article/indigenous-medicine-and-traditional-healing
- ↑ https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/FD/39/66/F8/2E/F8/78/D3/36/E1/C9/97/2E/D0/97/F9/uj_22721%2BSOURCE1%2BSOURCE1.2.pdf?response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20260821T012446Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Credential=AKIASFZ3TTVRIW3HGO5P%2F20260821%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Signature=b31bb7715f660a2e85045634fb5ae2f4ac793e759781335d7ac158eae44fc987
- ↑ https://ujcontent.uj.ac.za/esploro/outputs/journalArticle/Community-participation-is-a-necessity-for/9912968607691
- ↑ https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5934708/
- ↑ John M. Janzen "'Doing Ngoma': A Dominant Trope in African Religion and Healing" (1991)