Dingiswayo
| Dingiswayo | |
|---|---|
| 1806iThempleti:Snd1817 | |
| Born | 1780 KwaZulu-Natal, near Melmoth |
| Died | 1817 (aged 36 or 37) |
| Issue | Somveli, Seyama, Mngoye, Sonkonde, Ngungumbana, Mthakathi, Mgcobo, Khuzwayo, Shuqu, Manqe |
| Father | Jobe kaKhayi |
| Mother | Mabamba kaDonda |
| Occupation | King of the Mthethwa Paramountcy |
Dingiswayo (c. 1780 ̊ 1817) (watalwa njenga Godongwana) bekayinkhosi yesive sakaMthethwa, leyatiwa kakhulu ngekuba ngumeluleki kuJenene lomncane wakaZulu, Shaka Zulu. Babe wakhe bekayinkhosi yase Mthethwa, Jobe kaKayi.[1] Kwakungaphansi kwaDingiswayo lapho emaMthethwa atfola khona ludvumo, ngekusebentisa kakhulu budlelwane kanye nekuhlanganiswa kwetindvuna letisedvute kwentela kucinisa emandla akhe. Ngekusho kwaMthethwa (1995), emaMthethwa atalwa bantfu baseNguni basenyakatfo yeNatal kanye netintsaba taseLubombo, letibonakala eminyakeni lecishe ibe ngu-700.
Umlandvo weluhlanga
[hlela | edit source]Kunenkolelo yekutsi Dingiswayo na Zwide kaLanga bahlobene ngaXaba KaMadungu. Zwide bekayinkhosi yebantfu baka Ndwandwe, Khumalo, Msene, kanye neJele. (Akukho kuhlangana lokucondzile kwemndeni emkhatsini we Zwide kaLanga ne Soshangane kaZikode kwebantfu base Nxumalo).
Imphilo yakhe yasebuntfwaneni
[hlela | edit source]Godongwana uvela emlandweni ngesikhatsi Nandi ahamba nendvodzana yakhe Shaka (Sgidi), labahlala nemaMthethwa ngaphansi kweNkosi Jobe. [kucacisa lokudzingekako] Godongwana nemnakabo, Tana, benta lisu lekubulala babe wabo Jobe, kepha lisu labo latfolakala, liftolwa nje lelisu likhulunywe ngumnakabo Mawewe. Tana wabulawa futsi Godongwana wabaleka. Wanakekelwa ngudzadzewabo kanye na, lelijaha latfola siphephelo emagcumeni ase Drakensberg ebantfwinin bakaQwabe naLangeni. Washintja ligama lakhe waba ngu-Dingiswayo, lokusho kutsi "loyo lohluphekile nobe lowadingiswa".[2]
Kufa neKwatiwa
[hlela | edit source]Ngemnyaka wa 1816 Shaka wabuyela KwaNobamba kwentela kutfola bukhosi, ngesikhatsi lesifanako avuma Mthethwa kanye na Dingiswayo njengenkosi.Kodvwa kwatsi, ngesikhatsi etama kuhlasela indzawo yaZwide, Dingiswayo watfunjwa futsi wancunywa inhloko nguZwide eGudunkomo, dvutane neNongoma. Tintfo takhe tangcwatjwa endlini yakhe. Lithuna laDingiswayo liselusentseni lwangasenyakatfo lweMfula iTugela, eKheKhe's kraal. [citation needed] Emabutfo emaMthethwa ancotjwa futsi asakateka kwesikhashana, bese kutsi lamanye alungise ngaphansi kwa Shaka. Zwide wancotjwa ngu Shaka eMphini yembango YemaZulu.
Umsebenti waDingiswayo waphawula ingucuko emlandvweni waseNingizimu-Mpumalanga ye-Afrika. Ngesikhatsi atfunjiwe wahlangana nemibono yaseYulophu futsi wayenta yasetjentiswa ekwakheni libutfo lelihlelekile futsi lebelihleleke kahle kwekucala ngca esifundzeni. Ngemuva kwekushona kwakhe, Shaka wasakata lemibono kute akhe umphakatsi locinile kute uhlanganise tingucuko taDingiswayo.[3]